صبح امید

تبذیر، از بذر به معنای پاشیدن دانه و پراکنده نمودن است لذا تبذیر یعنی پراکنده ساختن دانه ها. سپس استعاره برای کسی که اموالش را ضایع می کند به کار رفته است. (المفردات في غريب القرآن، ص 113، واژه بذر)

تبذیر از بذر به معنای فاسد کردن مال و مصرف آن در فساد است. (كتاب العين، ج ‏8، ص 182، واژه بذر)


اسراف، به معنای زیاده روی و افراط و تجاوز از حد است. (المفردات في غريب القرآن، ص 407، واژه سرف)

اسراف، نقیض و نقطه مقابل، اقتصاد و میانه روی است. (كتاب العين، ج ‏7، ص 244، واژه سرف)


نکته:

1. اسراف، زیاده روی و افراط است و معنایی عام و وسیع دارد و می تواند تبذیر را هم در بر بگیرد، ولی تبذیر اختصاص به مورد خاصی دارد و آن فاسد بودن آن راه است.

2. اسراف، گناه است ولی تبذیر گناهش بیشتر از اسراف است زیرا اختصاص به مسیر باطل و فاسد دارد.

3. اسراف در حلال هم هست، ولی تبذیر اختصاص به حرام دارد.

4. اگر تمام اموال در راه خیر انفاق شود، تبذیر نیست ولی اگر ذره ای در مسیر باطل و فساد مصرف شود، تبذیر است.


روایت:

امام صادق علیه السلام می فرمایند:

" مَنْ أَنْفَقَ شَيْئاً فِي غَيْرِ طَاعَةِ اللَّهِ فَهُوَ مُبَذِّرٌ- وَ مَنْ أَنْفَقَ فِي سَبِيلِ الْخَيْرِ فَهُوَ مُقْتَصِد"؛ هر كس چيزى را در غير طاعت خدا مصرف كند مبذّر(تبذیرگر) است و هر كس در راه خير مصرف كند مقتصد(میانه رو) است.‏

هم چنین در روایت دیگری آمده که آن حضرت در پاسخ به اين سؤال كه آيا در مخارج حلال نيز اسراف وجود دارد؟ فرمودند: بلى، زيرا كسى كه دارايى خود را چنان بخشش كند كه چيزى براى خود نگذارد، در مصرف حلال اسراف كرده است. (بحار الأنوار، ج‏72، ص: 302؛ تفسير نور الثقلين، ج ‏3، ص 157)

_______________
(ر.ک: مجمع البيان في تفسير القرآن، ج ‏6، ص 633؛ تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج ‏7، ص 393؛ تفسير الصافي، ج ‏3، ص 188؛ تفسیر نمونه، ج ‏12، ص 87)