صبح امید

1. آنچه سجده بر آن جائز است ارض (زمین) و روئیدنیهای غیر خوراكی و غیر قابل پوشیدن آن است. لذا چنین نیست كه حتما سجده باید بر مهر و حتی بر خاك باشد.

2. طهارت محل سجده یكی از شرائط صحت آن است. علاوه بر آن كه نزاهت و پاکی محل سجده هم به طور فطری مطلوب است.

3. رسول گرامی اسلام(ص) و مسلمانان صدر اسلام نیز به خاك، سنگ یا حصیر سجده می كردند؛ زیرا در كف مساجد و منازل سنگ ریزه و خاك، و در نهایت مفروش به حصیر بود، و آنان بر همان خاك و شن و یا حصیر كف مسجد و اتاق سجده می كرده اند.

ولی امروزه كه تقریبا همه منازل و مساجد مفروش به فرش های نخی و پشمی می باشد و از طرفی همیشه به خاك دسترسی نیست، و همراه بودن آن مشكلاتی دارد، شیعیان قطعه ای از خاك پاك را به صورت مهر به همراه برمی دارند، تا هم بر خاك سجده كرده باشند و هم از طهارت محل سجده كه از شرایط صحت نماز است، اطمینان داشته باشند.

4. در بعض روایات آمده است كه پیامبر اكرم(ص) نوعی حصیر، به عنوان مهر، استفاده می كرده اند. و گاهی نیز برای اجتناب از حرارت آفتاب كه بر سطح زمین خورده و آن را داغ كرده بوده است، مقداری سنگ برای سجده فراهم می كرده اند. (سنن البیهقی، ج 1، ص 421 و 439)

نقل شده که بعضی از صحابه پیامبر، مهر خاكی ـ و به تعبیر روایت، خشت ـ در سفرها به همراه داشته اند.(الطبقات الكبری، ج 6، ص 79)

مطلبی دیگر:

شیعه برای اثبات نظر خود ـ كه سجده را تنها بر موارد فوق مجاز می داند ـ روایات زیادی از ائمه اهل بیت(ع) دارد، و معتقد است كه شواهد تاریخی نشان می دهد كه رسول خدا(ص) و صحابه صالح پیامبر نیز بر زمین ـ سنگ و خاك ـ سجده می كرده اند.


استفاده شخص پیامبر اكرم(ص) و صحابه ایشان از خاك و سنگ و اشیاء غیر قابل خوردن و پوشیدن، و احیانا مهر ـ به عنوان مصداقی از خاك طاهر و تمیز ـ و نه هر چیزی، در برخی از روایات اهل سنت نیز آمده است. كما این كه در عده ای از روایات آنها حضرتش از سجده كردن بر لباس و گوشه عمامه و … را منع كرده اند.


دو روایت:

روایت اول: احمد بن حنبل در مسند: "عن جابر بن عبدالله الانصاری قال: كنت أصلی مع النبی فأخذت قبضة من الحصی، فاجعلها فی كفی ثم احولها الی الكف الأخری حتی تبرد ثم أضعها لجبینی، حتی أسجد علیها من شدة الحر"

یعنی جابر بن عبدالله الانصاری می گوید: من با رسول خدا(ص) نماز ظهر را می خواندم، از شدت گرما مشتی از سنگ ریزه برداشتم و در مشت خود نگه داشتم و سپس آن را به مشت دیگرم منتقل می كردم تا سنگ ریزه ها سرد شود، و سپس آن را جلوی خود قرار می دادم تا بر آن سجده كنم. (مسند احمد، ج 3، ص 327)

نکته: روشن است كه اگر سجده بر غیر زمین جایز بود، صحابه رسول خدا(ص) بر لباس هایشان سجده می كردند و این زحمات را برای سرد كردن سنگ ریزه ها متحمل نمی شدند.


روایت دوم: ابن عباس می گوید: "كان رسول الله(ص) یصلی علی الخمرة" یعنی حضرت رسول(ص) گل شكل گرفته ای را برای نماز داشتند و بر آن نماز می گزاردند .

این روایت از افراد مختلفی مانند انس بن مالك، عایشه، ام سلمه، میمونه و عبدالله بن عمر نقل شده است كه همه آن ها گفته اند رسول خدا(ص) بر خمره (گل شکل گرفته) نماز می خواندند. (مسند احمد، ج 1، ص 269 و 309 و 320 و 358، و جلد 2، ص 92 و 98، و جلد 6، ص 149 و 179 و 209 و 302 و 330 و 331 و 335 و 336 و 337)

چند نکته دیگر:


1. گرچه مذاهب اهل سنت سجده بر فرش و … را جایز می دانند، ولی به اتفاق همه مذاهب اسلامی سجده كردن بر خاك و سنگ جایز است.

2. سجده فقط خضوع و خشوع برای پروردگار است. سجده بر مهر و سنگ پرستش مهر و سنگ نیست، همچنان كه سجده بر فرش و سجاده پرستش فرش و سجاده نیست.

3. اهتمام همه مذاهب اسلامی، و به خصوص مذهب اهل بیت(ع) بر این كه اعمالشان، و به خصوص اعمال عبادیشان مطابق با سنت رسول الله(ص) باشد، به سبب فرمانی الهی است: «ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا» (حشر، 7)

این فرمان مسلم و مورد اتفاق دین اسلام است و مخالف ندارد.

البته شیعیان سنت پیامبرشان را از طریق اهل بیت حضرتش می شناسند و تنها به شكلی كه اهل بیت(ع) معرفی می كنند عمل می نمایند؛ چرا كه بنا به احادیث معتبر و متواتر، ایشان وصایت و ولایت پس از پیامبر اكرم(ص) را به عهده دارند، و یا لااقل در كنار قرآن مفسر و مبین شریعت می باشند.

نياز نيست که ما براي هر حکم از احکام شرعي ، از قرآن دليل بياوريم .
زیرا مثلا نماز آيات با اينکه فريقين اتفاق بر وجوب آن دارند ، اما در قرآن هيچ اشاره ايي به آن نشده ، و اين دليل بر عدم وجوب آن نيست .


اما راجع به سجده بر مهر ، خود بخارى از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل مى‏كند که حضرت فرموده اند : ( جُعِلَت لي الأرضُ مسجداً وطهوراً) زمين سجدگاه و مايه پاكيزگى براى من گرديده است .
و هم چنين در صحيح مسلم «كتاب الصلاة، باب متابعة الامام والعمل بعده» ح 474 آمده‏است‏كه: رسول‏اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم در سجده پيشانى خود رابر زمين مى‏گذاشت «يضع جبهته على الارض».


والبته از اين دسته احاديث در کتابهاي حديثي شيعه به وفور به چشم مي خورد .


خب مسجد بودن زمين ، يعني اينکه سجده كردن بر آن ، و سجده هم يعنى اينکه صورت را روى زمين بگذاريم ، بنابراين شيعيان به تاسى از پيغمبراسلام كه سجده بر زمين را واجب مى‏دانند، بر زمين سجده مى‏كنند.


اما چون اغلب خانه‏هاو منازل و مساجد، با فرش پوشيده شده اند و دسترسى به زمين آسان نيست ، لذا شيعيان قطعاتى از زمين و خاك پاك را كه مهر يا تربت ناميده مى‏شود، با خود همراه دارند تا براى سجده كردن به زحمت نيفتند.


واين هم به اين نيت است که اين مهر ، قطعه‏اى ازهمان زمين است که در روايت آمده است ، ودر واقع سجده بر آن ، سجده بر وجه الارض است، يعنى خود زمين و هرچه مصداق زمين باشد.بنابراين ، مهر خصوصيتي ندارد، بلكه منظور سجده نمودن بر زمين است.


اما آنچه که از زمين مي رويد از قبيل ، خوراكى و پوشاكى و چيزهاى معدنى مثل ؛ فرش و كليّه ملبوسات و مأكولات و غيره ، چون از مظاهر دنيا و مورد علاقه نوع بشر است و سجده بر آنها از خلوص و خضوع مى‏كاهد، لذا طبق روايت معتبر، سجده بر آنها ممنوع شده است.


اما اينکه مغرضان و مخالفين شيعه ، سجده بر تربت ر ابت پرستي وشرک مي دانند ، اين سخني بي اساس است .
زيرا با توجه به اخبارى که از اهل‏بيت طهارت رسيده است، سجده بر تربت پاك حسين كه به خاك كربلا معروف است، موجب فضيلت بيشتر و ثواب زيادتر مى‏شود.و بديهى است كه سجده بر تربت كربلا مستحب است نه واجب .